گوشی ارزان، جاسوس پنهان؛ بدافزار از قبل نصب شده است

پژوهشگران امنیت سایبری از شناسایی بدافزاری با نام Midnight Mimosa خبر داده‌اند که در میان‌افزار برخی گوشی‌های ارزان‌قیمت اندرویدی از قبل نصب شده است. این بدافزار می‌تواند بدون اطلاع کاربر برنامه‌های دیگری را نصب کند، اطلاعات دستگاه را جمع‌آوری کند و از اینترنت گوشی برای عبور دادن ترافیک دیگران استفاده کند. بر اساس بررسی شرکت امنیتی Bitdefender، این فعالیت در هزاران دستگاه در بیش از ۱۵۰ کشور مشاهده شده است. نکته نگران‌کننده این است که حذف چنین بدافزاری به روش معمول پاک کردن یک برنامه امکان‌پذیر نیست.

وقتی گوشی از همان ابتدا آلوده است

معمولاً وقتی درباره بدافزارهای موبایلی صحبت می‌شود، تصور می‌کنیم کاربر روی یک لینک مشکوک کلیک کرده یا برنامه‌ای ناشناس نصب کرده است. اما تهدید تازه‌ای که پژوهشگران شناسایی کرده‌اند، شرایط متفاوتی دارد: در بعضی دستگاه‌ها، بدافزار پیش از آنکه گوشی به دست خریدار برسد، داخل نرم‌افزار اصلی آن قرار گرفته است. این بدافزار که Midnight Mimosa نام گرفته، در برخی گوشی‌های اندرویدی ارزان‌قیمت با سخت‌افزار MediaTek شناسایی شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد کد مخرب در بخش اصلی نرم‌افزار دستگاه قرار دارد؛ بخشی که معمولاً کاربران عادی به آن دسترسی ندارند. به همین دلیل، حتی کاربری که گوشی را تازه خریده و هیچ برنامه مشکوکی نصب نکرده است، ممکن است با دستگاهی روبه‌رو شود که از قبل به این بدافزار آلوده شده باشد.

Midnight Mimosa چه کاری انجام می‌دهد؟

این بدافزار صرفاً برای نمایش تبلیغات مزاحم طراحی نشده است. دسترسی بالایی که در سیستم گوشی دارد، به گردانندگان آن اجازه می‌دهد فعالیت‌های مختلفی را از راه دور مدیریت کنند. مهم‌ترین قابلیت‌های شناسایی‌شده عبارت‌اند از:

• نصب مخفیانه برنامه‌ها: بدافزار می‌تواند برنامه‌های دیگری را بدون اطلاع معمول کاربر روی دستگاه قرار دهد.
• جمع‌آوری اطلاعات گوشی: اطلاعات دستگاه و فهرست برنامه‌های نصب‌شده ممکن است برای گردانندگان بدافزار ارسال شود.
• تقلب تبلیغاتی: برنامه‌های مخرب می‌توانند تبلیغات را در پس‌زمینه نمایش دهند یا بازدید و کلیک‌های غیرواقعی ایجاد کنند تا برای مهاجمان درآمد به وجود بیاورند.
• استفاده از اینترنت گوشی برای دیگران: دستگاه آلوده ممکن است به مسیری برای عبور دادن ترافیک اینترنتی تبدیل شود؛ به‌طوری‌که فعالیت‌های آنلاین دیگران از طریق اتصال اینترنت صاحب گوشی انجام شود.
• دریافت دستور از راه دور: بدافزار می‌تواند اطلاعات و دستورهای تازه را از سرورهای تحت کنترل گردانندگان خود دریافت کند.

این فعالیت‌ها ممکن است بدون نشانه‌های واضحی مانند باز شدن مداوم برنامه‌ها یا نمایش هشدارهای آشکار انجام شوند. بنابراین، کاربر لزوماً متوجه نمی‌شود که بخشی از منابع گوشی‌اش در اختیار یک عامل ناشناس قرار گرفته است.

چرا هکرها از اینترنت گوشی‌های مردم استفاده می‌کنند؟

یکی از بخش‌های مهم این پرونده، قابلیتی است که گوشی آلوده را به یک واسطه اینترنتی تبدیل می‌کند. در این حالت، مهاجم می‌تواند بخشی از ترافیک خود را از طریق اتصال اینترنت دستگاه‌های دیگر عبور دهد. این روش ممکن است شناسایی منشأ واقعی فعالیت اینترنتی را دشوارتر کند. برای مثال، اگر ترافیک مخرب از اتصال اینترنت یک گوشی آلوده عبور کند، نشانی اینترنتی آن گوشی ممکن است در بررسی‌های اولیه دیده شود؛ در حالی که صاحب دستگاه از این فعالیت خبر ندارد. پژوهشگران همچنین توضیح داده‌اند که چنین دستگاه‌هایی می‌توانند به بخشی از شبکه‌ای از دستگاه‌های آلوده تبدیل شوند. این شبکه‌ها گاهی برای فعالیت‌های غیرقانونی یا حملات اینترنتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. البته مشاهده این قابلیت به معنی آن نیست که تمام گوشی‌های شناسایی‌شده در حال انجام حمله بوده‌اند. پژوهشگران زیرساخت مربوط به این فعالیت را بررسی کرده‌اند، اما استفاده عملی از همه دستگاه‌ها برای انتقال ترافیک مخرب تأیید نشده است.

این بدافزار در چند کشور دیده شده است؟

بر اساس گزارش Bitdefender، فعالیت مرتبط با Midnight Mimosa طی حدود دو سال در هزاران دستگاه منحصربه‌فرد و در بیش از ۱۵۰ کشور مشاهده شده است. مکزیک، فرانسه و ایتالیا از جمله کشورهایی هستند که شمار بیشتری از دستگاه‌های شناسایی‌شده در آن‌ها قرار داشته‌اند. آمریکا، آلمان، برزیل، اسپانیا، بریتانیا و کانادا نیز در میان مناطق گزارش‌شده قرار دارند. برخی دستگاه‌های مشکوک با نام‌هایی عرضه شده‌اند که به محصولات شناخته‌شده شباهت دارند. این مسئله می‌تواند خریدارانی را که به‌دنبال گوشی ارزان با ظاهر و نام یک مدل معروف هستند، دچار اشتباه کند. با این حال، نباید نتیجه گرفت که تمام گوشی‌های ارزان یا همه محصولات یک برند آلوده‌اند. پژوهشگران هنوز مشخص نکرده‌اند که بدافزار دقیقاً در کدام مرحله از زنجیره تولید، نصب نرم‌افزار یا توزیع دستگاه وارد سیستم شده است. همچنین شواهد منتشرشده به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که شرکت‌های نام‌برده‌شده عمداً در این فعالیت نقش داشته‌اند.

آیا پاک کردن گوشی مشکل را حل می‌کند؟

در بسیاری از موارد، وقتی یک برنامه اندرویدی مشکوک باشد، کاربر می‌تواند آن را از تنظیمات حذف کند. اما Midnight Mimosa شرایط متفاوتی دارد؛ زیرا در بخش اصلی نرم‌افزار دستگاه قرار گرفته و با سطح دسترسی بالایی اجرا می‌شود. به همین دلیل، حذف معمول برنامه ممکن است کافی نباشد. پاک‌سازی کامل می‌تواند به اصلاح میان‌افزار یا غیرفعال کردن مؤلفه مخرب با ابزارهای فنی نیاز داشته باشد؛ کارهایی که برای بسیاری از کاربران عادی ساده نیستند. Bitdefender همچنین گزارش داده است که در جریان بررسی خود، ۱۳ برنامه موجود در Google Play را شناسایی کرده که با زیرساخت مرتبط با این فعالیت ارتباط برقرار می‌کردند. این برنامه‌ها قابلیت‌های یکسانی با مؤلفه از پیش نصب‌شده نداشتند، اما برخی از آن‌ها می‌توانستند تبلیغات ناخواسته نمایش دهند. شناسایی آن‌ها به معنی آلوده بودن همه برنامه‌های فروشگاه گوگل نیست.

خریداران گوشی‌های ارزان چطور از خودشان محافظت کنند؟

این پرونده نشان می‌دهد که رعایت توصیه‌هایی مانند نصب نکردن برنامه از منابع ناشناس همچنان مهم است، اما در همه شرایط کافی نیست. وقتی مشکل در نرم‌افزار اصلی گوشی قرار داشته باشد، کاربر نمی‌تواند به‌تنهایی جلوی تمام خطرها را بگیرد. برای کاهش ریسک، این نکات را در نظر داشته باشید:

۱. از فروشنده معتبر خرید کنید

گوشی را از فروشگاه‌های شناخته‌شده و دارای ضمانت معتبر تهیه کنید. در خریدهای اینترنتی، سابقه فروشنده و اصالت مدل را بررسی کنید و به قیمت‌های غیرعادی پایین با احتیاط نگاه کنید.

۲. به نام مدل به‌تنهایی اعتماد نکنید

شباهت نام یا ظاهر گوشی به یک مدل معروف، اصالت آن را ثابت نمی‌کند. شماره مدل و مشخصات دستگاه را با اطلاعات رسمی سازنده مقایسه کنید.

۳. به‌روزرسانی‌های رسمی را نصب کنید

به‌روزرسانی‌های رسمی می‌توانند بعضی ضعف‌های امنیتی را برطرف کنند. با این حال، اگر بدافزار در بخش اصلی میان‌افزار قرار گرفته باشد، هر به‌روزرسانی‌ای الزاماً آن را حذف نمی‌کند. در صورت انتشار هشدار رسمی برای مدل دستگاهتان، دستورالعمل سازنده را دنبال کنید.

۴. به رفتار غیرعادی گوشی توجه کنید

نمایش تبلیغات حتی هنگام استفاده نکردن از برنامه‌ها، نصب برنامه‌های ناشناس یا مصرف غیرعادی اینترنت می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از جمله وجود برنامه ناخواسته. این نشانه‌ها به‌تنهایی آلودگی را ثابت نمی‌کنند، اما اگر تکرار شوند، ارزش بررسی دارند.

۵. برای رفع آلودگی از منابع معتبر کمک بگیرید

اگر احتمال می‌دهید گوشی شما درگیر چنین مشکلی شده است، از راهنمای رسمی سازنده یا یک مرکز خدمات معتبر کمک بگیرید. از نصب ابزارهای ناشناس که وعده پاک‌سازی فوری می‌دهند خودداری کنید.

برای آشنایی بیشتر با روش‌های محافظت از گوشی و اطلاعات شخصی، می‌توانید راهنمای امنیت دستگاه‌های اندرویدی را مطالعه کنید. همچنین توصیه‌های عمومی امنیت سایبری می‌تواند برای کاهش خطرهای آنلاین مفید باشد.

Midnight Mimosa یک نکته مهم را یادآوری می‌کند: همیشه کاربر نیست که با کلیک روی لینک یا نصب برنامه، راه ورود بدافزار را باز می‌کند. گاهی مشکل ممکن است پیش از خرید دستگاه و در زنجیره تولید یا توزیع آن ایجاد شده باشد. به همین دلیل، امنیت گوشی فقط به رفتار کاربر وابسته نیست؛ اصالت دستگاه، کیفیت نرم‌افزار نصب‌شده و مسئولیت تولیدکنندگان و فروشندگان نیز اهمیت دارد.

جمع‌بندی

Midnight Mimosa بدافزاری است که در میان‌افزار برخی گوشی‌های ارزان اندرویدی شناسایی شده و می‌تواند برای نصب برنامه‌های مخفی، تقلب تبلیغاتی و استفاده از اتصال اینترنت دستگاه به کار گرفته شود. هنوز مسئول دقیق وارد کردن آن به زنجیره تولید مشخص نشده است؛ بنابراین، بهترین اقدام برای خریداران، انتخاب فروشنده معتبر و پیگیری اطلاعیه‌های امنیتی مربوط به مدل گوشی خود است.

برای مطالعه مقالات بیشتر به سایت خانه متاورس ایران سر بزنید.